Bütün Derdimiz ‘Şapkalar’ mı Olmalı?

Bora’nın Sorusu

Apartman komşum Sefa Bey’in ilköğretim okulu 2′nci sınıfa giden bir torunu var: Bora. Dedesi anlattı, Boracık geçenlerde, ‘mide’ sözcüğünü göstererek demiş ki dedesine, “Bu, ‘mide’ diye okunur, ama öğretmen ‘i’yi uzun söylüyor!?”.

Çocuk haklı.

Dede de diyor ki, “‘i’nin üzerine şapka koymak gerekir”. O da haklı.

*
İlkokuldaki ilk yıllarımı anımsıyorum: 1941, 1942… Okulun ana giriş kapısından içeriye adım atar atmaz soldaki duvara asılı küçük karatahtaya bakardık. Burada, dilimizdeki kimi yabancı sözcükler ile onların öz Türkçe karşılıkları duyurulurdu. Beş-on sözcükten oluşan bir dizelge… Bu dizelge çoğu kez her gün yenilenirdi. Birer sarı defterimiz vardı (bilmeyenler için söyleyeyim: ‘samankâğıdı’ denen sarı renkli, ucuz bir kâğıttan yapılan bir defterdi bu), o tahtada verilen sözcükleri bu deftere geçirirdik.

Diyelim, dizelgede ‘birinci teşrin’in karşısında ‘ekim’ yazıyor, büyük bir istek ve coşkuyla artık o sözcüğü kullanmaya bakardık. Öğretmenimiz de derslerde bunların kullanılmasını sağlayacak türlü uygulamalarda bulunurdu. Dilimizin özleştirilmesi çabalarının ilkokullardaki başarılı bir aşaması olmuştur bu uygulama.

*
Şimdiki abecemizin kabul edilmesiyle (3 Kasım 1928) resmen başlatılan dilde yenileşme sürecinde şöyle bir söyleme de yer verildi: “Türkçe, söylendiği gibi yazılan, yazıldığı gibi okunan bir dildir” ya da, “Türkçe, söylendiği gibi yazılır, yazıldığı gibi okunur”. Ben, bunu ilk ve ortaöğrenim yıllarımda hep duydum. Bu söylemle, doğruya yakın bir olgu dile getiriliyordu. Yeni bir abeceye geçişin ilk yıllarında, dili arındırma/özleştirme/yenileştirme ülküsünün eğitim-öğretime yoğun biçimde egemen olduğu bir döneme, hele de Arapça ve Farsçadan arınılan bir döneme pek uygundu bu söylem.

Ancak, yeni bir abeceye geçilmiş olan Türkçe için söyleyişe bağlı bir yazım düzeni ilk bakışta yeterli görülmüşse de, yazım konusunda birtakım sıkıntılarla karşılaşılınca, bunun böyle olmadığı kısa zamanda ortaya çıkacaktı.

Read the rest of this entry »

{lang: 'tr'}

Improve the web with Nofollow Reciprocity.