Silah Bırakma, Bırakışma…

Tarihimizden Acı Veren Belge: Mondros Mütarekenamesi

 

 

Bu yazının başlığını “Dünü An, Bugünü Anla” da koyabilirdim, “Sevr’e Giden Yol”, ya da başka bir şeyler… Ama yaşamakta olduğumuz günlerin acısı, ister istemez içinde ‘acı’ sözü olan bu başlığa götürdü beni. Aslında bir yazı da değil şu yazdıklarım; sadece bir belgeyi sunuş…

 

Evet, Mondros Mütarekenamesi acı veriyor insana; gözleri yaşarmadan okumak mümkün değil:

 

“MONDROS MÜTAREKENAMESİ

(30 Ekim 1918)

 

Bahr-i Siyah Donanması Başkumandanı Ferik Amiral Arthur Calthorpe Hazretleri ile Hükûmet-i Seniyye canibinden haiz-i salâhiyet Bahriye Nâzırı devletlû Rauf Beyefendi Hazretleri, Hariciye Müsteşarı Utufetlû Reşat Hikmet Beyefendi Hazretleri, Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Kaymakamlarından Sadullah Beyefendi arasında kararlastırılıp akdolunan mütareke şeraiti:

 

Madde 1 — Bahr-i Siyah’a mürur icin Çanakkale ve Bahr-i Siyah Boğazlarının küşadı ve Bahr-i Siyah’a mürurun temini, Çanakkale ve Bahr-i Siyah istihkâmatının müttefikler tarafindan işgali.

 

Madde 2 —  Osmanlı sularındaki bilcümle torpil tarlaları ile torpido ve kovan mevazii ve mavani-i saire mevakii gösterilecek ve bunları taramak veya refetmek için talep vukuunda muavenet edilecektir.

 

Madde 3 — Karadeniz’de mevcut torpil mevkileri hakkındaki malûmat-ı mevcude ita edilecektir.

 

Madde 4 — İtilaf hükûmatına mensup üsera-yi harbiye ile Ermeni üsera ve mevkufîni İstanbul’da cemedilecek ve bilâkayd ü şart İtilaf hükûmetlerine teslim olunacaktır.

 

Madde 5 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Hudutların muhafazası ve asayiş-i dahilînin idamesi için lüzum görülecek askerden maadasının derhal terhisi (miktarı bilahare İtilaf hükûmeti tarafından tekarrür ettirilecektir).

Madde 5 — Hudutların muhafazası ve asayiş-i dahilînin idamesi için lüzum görülecek kuva-yi askeriyeden maadasının derhal terhisi (işbu kuva-yi askeriyenin mikdar ve vaziyetleri İtilâf hükûmeti tarafindan Devlet-i Âlîyye ile müzakere edildikten sonra takarrür ettirilecektir).

 

Madde 6 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Osmanlı karasularında veya Osmanlı kuvvetleri tarafindan işgal edilen sularda bulunan kâffe-i sefain-i harbiye teslim ve işbu süfün-ü harbîye gösterilecek liman veya limanlarda enterne edilecektir.

Madde 6 — Osmanlı karasularında zabıta ve buna mümasil hususat için istihdam edilecek sefain-i sagîre müstesna olmak üzere Osmanlı sularında veya Devlet-i Âlîyye tarafından işgal edilen sularda bulunan kâffe-i sefain-i harbîye teslim olunup gösterilecek Osmanlı liman veya limanlarında mevkuf bulundurulacaktır.

 

Madde 7 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Mühim sevkülceyş nokatı itilâf kuvvetleri tarafindan işgal edilecektir.

Madde 7 — Müttefikler emniyetlerini tehdit edecek vaziyet zuhurunda herhangi sevkülceyşî noktasını işgal hakkını haiz olacaklardır.

 

Madde 8 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Elyevm Osmanlı işgali altında bulunan kâffe liman ve demir mahallerinden İtilaf’a mensup sefain tarafindan istifade edilmesi ve İtilaf’la hâl-i harpte bulunanlara karşı mesdûd bulundurulması.

Madde 8 — Elyevm Osmanlı işgali altında bulunan bilcümle liman ve demir mahallerinden İtilaf sefaini tarafindan istifade edilmesi ve İtilaf’la hâl-i harpte bulunanlara karşı mesdûd bulundurulması. Süfün-ü Osmaniye’de ticaret ve ordunun terhisi hususlarında şerait-i mümasileden istifade edeceklerdir.

 

Madde 9 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFLERİ) — İstanbul’un İtilaf kuva-yi bahriyesi üs-sü bahri olarak ve Osmanlı limanlarında bulunan tekmil tersanelerin tamiratı teshil için istimali.

Madde 9 — İtilafiyun Osmanlı tersane ve limanlarındaki umum sefain tamiratı vesait-i teshiliyesini istimal edeceklerdir.

 

Madde 10 — Toros tünellerinin müttefikler tarafından işgali.

 

Madde 11 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — İran’ın şimal-i garbi kısmında ve Mavera-yi Kafkasya’daki Kuva-yi Osmaniye’nin derhal kablel harp hudut dahiline celbi.

Madde 11 — İran’ın şimali garbi kısmındaki kuva-yi Osmaniye’nin derhal harpten evvelki hudut gerisine celbi hususunda evvelce ita edilen emir icra edilecektir. Mavera-yi Kafkas’ın evvelce Kuva-yi Osmaniye tarafmdan kısmen tahliyesi emredildiğinden kısm-ı mütebakisi müttefikler tarafından vaziyet-i mahallîye tetkik edilerek talep olunursa tahliye edilecektir.

 

Madde 12 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Telsiz telgraf ve kablolarm İtilaf memurları tarafından idaresi.

Madde 12 — Hükûmet muhaberatı müstesna olmak üzere telsiz ve telgraf ve kablolarm İtilaf memurlan tarafından murakabesi.  

 

Madde 13 — Bahrî, askerî ve ticarî mevad ve malzemenin men-i tahribi.

 

Madde 14 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Kömür, mayi mahrukat ve bahrî levazımın Türkiye menabiinden mübayaası için teshilat ibrazı.

Madde 14 — Memleketin ihtiyacı tatmin olunduktan sonra mütebaki kömür mahrukat ve bahrî levazımın Türkiye menabiinden mübayaası icin teshilat ibrazı (mevad-di mezkûrenin hicbiri ihraç olunmayacaktır).

 

Madde 15 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Kâffe-i hutut-i hadidiyenin İtilaf murakabe zabitlerinin idaresine tevdii. Mavera-yi Kafkas’ta elyevm Osmanlı idaresinde bulunan hutut-i hadidiye de dahildir ve bunlar serbest ve tam olarak İtilaf memurininin emrine verilecektir. Bu maddeye Bakü ve Batum’un İtilaf kuvvetleri tarafından isgali de dahildir.

Madde 15 — Bilcümle hutut-i hadidiyeye İtilaf murakabe zabitleri memur edilecektir. Bunlar meyanında elyevm Hükûmet-i Osmaniye’nin taht-ı murakabesinde bulunan Mavera-yi Kafkas hutut-i hadidiyesi aksamı dahildir, işbu Kafkas hutut-i serbest ve tam olarak İtilaf memurlarının taht-ı idaresine vazedilecektir. Ahalinin ihtiyacının tatmini nazar-ı dikkate alınacaktır. İşbu maddede Batum’un işgali dahildir. Hükûmet-i Osmaniye Bakü’nün işgaline muteriz bulunmayacaktır.

 

Madde 16 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Hicaz’da, Asir’de, Yemen’de, Suriye’de, Kilikya’da, Irak’da bulunan kuvvetlerin en yakın İtilaf kumandanı veya Arap mümessiline teslimi.

Madde 16 — Hicaz’da, Asir’de, Yemen’de, Suriye’de ve Irak’da bulunan muhafız kıtaat en yakın İtilaf kumandanına teslim olunacaktır ve Kilikya’daki kuvvetlerin intizamı muhafaza için muktezi miktarından maadası beşinci maddedeki şeraite tevfikan tekarrür ettirilecek veçhile geri çekilecektir.

 

Madde 17 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Trablus’da, Bingazi’de bulunan Osmanlı zabitlerinin en yakın İtalyan garnizonuna teslimi.

Madde 17 — Trablus’da ve Bingazi’de bulunan Osmanh zabitleri en yakın İtalyan muhafaza kıtaatına teslim olacaktır. Hükûmet-i Osmaniye teslim emrine itaat etmedikleri takdirde muhaberat ve muavenetini ka’tetmeyi taahhüt eyler.

 

Madde 18 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Trablus ve Bingazi’de Misrata da dahil olduğu halde, işgal edilen limanlarm en yakın İtilaf garnizonuna teslimi.

Madde 18 — Misrata da dahil olduğu halde Trablus ve Bingazi’de işgal edilen limanların en yakın İtilaf muhafaza kıtaatına teslimi.

 

Madde 19 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Alman, Avusturya bahrî, berrî ve sivil memurin ve tebeasının en yakın İngiliz ve müttefikleri kumandanlarina teslimi.

Madde 19 — Alman, Avusturya bahrî, berrî ve sivil memurin ve tebeasının bir ay zarfmda ve uzak mahallerde bulunanların bir aydan sonra mümkün olan en kısa zamanda Memalik-i Osmaniye’yi terk etmeleri.

 

Madde 20 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Kuva-yi Osmaniye’nin vâzülceyşî techizat, silah, cephane ve nakliyesi hakkında ita edilecek evamire mutavaat olunması.

Madde 20 — Besinci madde mucibince terhis edilecek kuva-yi Osmaniyeye ait teçhizat, esliha, cephane ve vesait-i nakliyenin tarz-i istimaline dair ita edilecek talimata riayet olunacaktır.

 

Madde 21 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Erzak ve levazımın İtilaf zabitleri tarafından murakabesi.

Madde 21 — Müteliflerin menafiini siyanet için İaşe Nezareti nezdinde İtilaf mümessilleri merbut bulunacak ve kendilerine bu babda lüzum görülecek kâffe-i malumat ita edilecektir.

 

Madde 22 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Osmanlı üsera-yi harbiyesi İtilaf kuvvetleri nezdinde muhafaza edilecektir.

Madde 22 — Osmanlı üsera-yi harbiyesi İtilaf Devletleri nezdinde muhafaza edilecektir. Sivil üsera-yi harbiye ile esna-yi askeriye haricinde olanların tahliyesi nazar-i dikkate alınacaktır.

 

Madde 23 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — Hükûmet-i Osmaniyenin Merkezî Hükûmetlerle ka’t-ı münasebete mecburiyeti.

Madde 23 — Hükûmet-i Osmaniye Merkezî Hükûmetlerle bilcümle münasebatı ka’tedecektir.

 

Madde 24 (İNGİLİZLERİN İLK TEKLİFİ) — (A) Ermeni vilâyat-i sittesinde iğtişaş zuhurunda mezkûr vilâyetlerin İtilaf kuvvetleri tarafından işgali hakkının mahfuziyeti.

(B) Yedinci, onuncu ve on beşinci maddelere ilaveten Sis, Haçin, Zeytun ve Ayıntap’ın işgali.

Madde 24 — Vilâyat-ı sittede iğtişaş zuhurunda mezkûr vilâyetlerin herhangi bir kısmının işgali hakkını İtilaf Devletleri muhafaza ederler.

 

Madde 25 — Müttefikler ile Hükûmet-i Osmaniye arasında muhasamat 1918 senesi teşrinievvelinin otuz birinci günü vasati saat-i mahalli ile vakt-i zuhurda tatil edilecektir.

 

İngiltere Hükûmet-i Kraliyesi sefain-i harbiyesinden Limni’de Mondros Limanı’nda lengerendaz Agamemnon zırhlısında 1918 senesi teşrinievvelinin otuzuncu günü nüshateyn olarak imza edilmiştir.

 

Arthur Calthorpe

Hüseyin Rauf 

Rechad (Reşad) Hikmet 

Saddullah”

 

*

Ve bir an için, belgedeki son üç imzacının yerine koydum kendimi; Allah kimseyi “Hükûmet-i Seniyye canibinden” diye belirtilen tarafın haiz-i salâhiyeti kılıp böyle bir belgeye imza koymakla sınamasın…

 

 

İnal Karaözoğlu

27 Temmuz 2015

facebook.com/inal.karagozoglu

twitter.com/wwwilgilikcom

 

 

______________________

Bu metni, Prof. Nihat Erim’in Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları arasında çıkmış olan “Devletlerarası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri -Cilt: 1, Osmanlı İmparatorluğu Andlaşmaları” kitabında (Türk Tarih Kurumu Basımevi – Ankara, 1953) “Mondros Mütarekenamesi (30 Ekim 1918)” başlığı altında yer alan metinden yararlanarak oluşturdum ( http://www.ttk.gov.tr/templates/resimler/File/ktpbelge/antlasmalar/mondros.pdf ~mondros.pdf). Prof. Erim, bu metnin kaynağının, Ali Türkgeldi’nin “Mondros ve Mudanya Mütarekelerinin Tarihi, Ankara 1948” adlı eseri (s. 69) olduğu belirtmiş.

 

Birkaç kelime:

 

Açıklama: Ünlülerden (sesli harflerden) sonra konmuş olan iki nokta (:) imi, o ünlünün uzun okunacağını gösterir.

Bahr-i Siyah: Karadeniz.

canip (ca:nip): Taraf, yan.

cemetmek: Toplamak, bir araya getirmek.

ceyş: (Ar. i. çoğ.: cüyuş [cüyu:ş]) Asker, ordu.

Devlet-i Aliyye (Devlet-i A:li:yye): Osmanlı Devleti (Devlet-i Âlîyye-i Osmânîyye).

esna (esna:): (Ar. i. siny’in çoğ.) Ara, aralık, sıra, vakit, zaman.

esna:

esna’: (Ar. s.) 1- Bülent, yüksek, yüce, ulvi. 2- Daha parlak, en parlak.

Not: ‘esma’ kelimesi yerine yanlışlıkla bu kelime yazılmış olabilir  (esmâ’: [Ar. i. ism’in çoğ.] Adlar, isimler. [bkz. esâmî.])

haiz-i salahiyet (haiz-i sala:hiyet [‘l’ ince]): Yetkili.

hutut (hutu:t): (Ar. i. hatt’ın çoğ.) 1-Yazılar. 2-Hatlar, çizgiler. 3-Yollar.

iğtişâş (iğtişa:ş): (Ar. i. gışş’tan.) 1- Karışıklık, kargaşa. 2- Duruluğu bozulma, arılığı kaybolma, (içine, içerisine) hile karışma.

iğtişaşat (iğtişa:şa:t): (Ar. i. iğtişâş’ın çoğ.) Karışıklıklar, kargaşalar, fenalıklar.

ka’t: (Ar .i.) 1- Kesme, kesilme; biçme. 2- Halletme, sona erdirme, bitirme. 3- Ortadan kaldırma, yok etme. 4- Ayırma, ilgiyi kesme. 5- Yol alma. (ka’tetmek: kesmek.)

ka’tetmek: -i Kesmek, bölmek; bir yeri aşarak geçmek, yol almak (-i katetti, -i kateder).

lengerendaz < lenger-endaz

lengerendaz: Far. Lenger atan, demir atan. Demir atmış olan gemi.

mevkufîn (mevkufi:n): (Ar. i. mevkuf’un çoğ.) Tutuklular.

muhasamat (muha:sama:t): 1. Düşmanlık. 2. Savaşta çarpışma.

muhasamat: (muhasama’nın çoğ.) Düşmanlık. İki taraf arasındaki husumet.

muhasemat < muhasamat

mutavaat (muta:vaa:t): (Ar. i. tav’dan.) İtaat etme, boyun eğme.

mürur: Geçme, geçiş.

mütarekename: Ateşkes anlaşması belgesi (convention: (İng., Fr.) Anlaşma.).

sagire (sagi:re): Küçük, ufak.

seniyye: Yüce, ulu, yüksek.

sevkülceyş:  (Ar. sevkü’l-ceyş) 1- Strateji. 2- Asker sevketme, askerî birliklerin lüzumlu yere gönderilmesi ve geri çekilmesi işini idare etme.

süfün: (Ar. i. sefine’nin çoğ.) Gemiler.

şerait: Şartlar, koşullar.

takarrür ettirilmek: Karar verilmek, kararlaştırılmak.

teshilat (teshi:lat [‘l’ ince]): (Ar. i. teshîl’in çoğ.) Kolaylaştırmalar.

üsera: (Ar. üsera’: [esir’in çoğulu]) 1- Esirler, tutsaklar. 2- Kullar, köleler.

vazülceyşî: bırakılan askerî (malzeme)

vilayat-ı sitte (vila:yat-  ı sitte): Altı il.

 

Not:

Vilayat-ı Sitte (ولاية ستة; Altı Vilayet, Altı İl). 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin Antlaşması’na göre, Osmanlı Devleti’nin Erzurum, Van, Mamüretü’l Aziz   (Elazığ), Diyarbekir (Diyarbakır), Sivas, Bitlis illerinin (altı ilinin [vilayetinin]) ortak adı. 

© 2015 İK

  

Anahtar sözcükler: 30 Ekim 1918, acı, anlaşma, ateşkes, bırakışma, bırakma, Agamemnon Zırhlısı, Hükûmet-i Seniyye, İngiltere Hükûmet-i Kraliyesi, Limni, Mondros, Mondros Anlaşması, Mondros Mütarekesi, Mondros Mütarekenamesi, Osmanlı Devleti, Sevr, silah, silah bırakışması

 

719  |  Günlük  |  Her Açıdan  |  270715

{lang: 'tr'}

Post a Comment

Improve the web with Nofollow Reciprocity.