Dilin Kemiği

Yabancı Kentlerin Türkçe Adları

 

Emre Yazman

 

 

Köln İngilizce ve Fransızcada Cologne’dur. Bizde 1950’lere dek bu kente Kolonya denirdi. Ne zaman ki işçilerimiz Almanya’ya çalışmaya gittiler Köln demeye başladık. (İşçilerimizin ağzında bu kentin adı Kölün idi.)

 

 

Özgen Acar, 12 Ağustos 2008 tarihli Cumhuriyet’teki köşesinde, o günlerde sürmekte olan Pekin Olimpiyatı dolayısıyla Çin’in başkentinin ismine değinerek şöyle yazıyordu:

 

“Daha önceki yıllarda Batı dillerinden dolayı Beijing’e “Peking” denildiğinde Türkçeye Pekin olarak geçmişti. Ancak Çin, uzun bir süre önce dünyaya yaptığı bir çağrıda başkente “Pekin(g)” değil “Beijing” denilmesini resmen istedi.

 

Bakıyorum da, bizim gazete dahil, tüm Türk medyası, kente İngiliz sömürge günlerinden kalan “Pekin” adını kullanmayı hâlâ sürdürüyor. Günün birinde bu oyunlar İstanbul’da düzenlense, medyamız “Konstantinopolis” denilmesine acaba rıza gösterir mi?”

 

Bizim medyamız rıza gösterse de göstermese de Yunanlılar İstanbul’a “Konstantinopolis”, İzmir’e de “Smirna” derler, diyeceklerdir. İstediğiniz kadar karşı çıkın, bir şey değişmeyecektir. Çünkü onların dilinde bu kentlerin adları öyledir. Biz onların Thessaloniki’sine Selanik, Athinai’sine Atina, Piraeus’una Pire, ondan da öte Hellas’ına Yunanistan demiyor muyuz?

 

Yazısının yayımlanmasını izleyen günlerde Özgen Acar’a bir mektup yazdım. Kentlerin, ait oldukları ülkelerin dışındaki dillerde farklı adları olabildiğini belirtip “Pekin”in Türkçeye yerleşmiş olduğunu, bunun gibi daha pek çok kentin Türkçedeki adının özgün adından farklı olduğuna değinerek birçok örnek verdim ve sordum: Dört yıl sonraki olimpiyat Londra’da. Kitle iletişim araçlarında ‘Londra Olimpiyatı’ diye geçecek. Size göre ona “London Olimpiyatı” mı demeliyiz?

 

Acar, girdiği açmazın farkına varmış ve doyurucu bir yanıt verememişti. Veremezdi de zaten.

 

***

 

Avrupa’da ve özellikle Balkanlar ile Ortadoğu’da pek çok kentin Türkçede farklı adları var. Bu durum Türkçeye özgü de değil. Hemen herkes için söz konusu. Küçük bir tura çıkalım ve söz konusu durumun ne denli yaygın olduğunu yakından görelim:

 

İspanyollar Trabzon’a Trabizonda, Bulgarlar Edirne’ye Odrin derler. Onların dillerinde İstanbul Boğazı Bosphorus, Bosporus, Bosphore; Çanakkale Boğazı Dardanel, Dardanellen, Dardanelles; Gelibolu Gallipoli, Üsküdar Skutari, Haliç “Altın Boynuz”dur.

 

Biz, Lisboa’ya Lizbon, Firenze’ye Floransa, Venezia’ya Venedik, Marseilles’e Marsilya, Wien’e Viyana, München’e Münih, Brussel ya da Bruxelles’e Brüksel, København’a Kopenhag, Genève’e Cenevre, Warszawa’ya Varşova, Praha’ya Prag, Budapest’e Budapeşte, Chişinău’ya Kişinev, Bucureşti’ye Bükreş, Beograd’a Belgrad, Sarajevo’ya Saraybosna, Skopje’ye Üsküp, Tiranë’ye Tiran, Tbilisi’ye  Tiflis, Yerevan’a Erivan vb. deriz.

 

Göteborg İngilizlerin dilinde Gothenberg, Paris İtalyancada Parigi, Milano Almancada Mailand, Hannover Fransızcada Hanovre, Bremen Brême, Saarbrücken Sarrebruck’tür. Köln İngilizce ve Fransızcada Cologne’dur. Bizde 1950’lere dek bu kente Kolonya denirdi. Ne zaman ki işçilerimiz Almanya’ya çalışmaya gittiler Köln demeye başladık. (İşçilerimizin ağzında bu kentin adı Kölün idi.)  İsviçre’nin üçüncü büyük kentinin adı Almancada Basel, Fransızcada Bâle, İtalyancada Basilea’dır.

 

Bizim Köstence dediğimiz kentin Rumencedeki özgün adı Constanţa’dır (Konstantsa okunur). Bizim turizm şirketlerimiz düzenledikleri turların reklamlarında, rehberlerimiz de turistlere bilgi verirken Köstence’yi değil Rumence adı kullanırlar. Çok olası ki onlar da Türkçesini bilmiyordur. Bu yüzden orayı ziyaret eden turistlerimiz genellikle Köstence’ye gittiklerinin farkına varmazlar.

 

Yunanistan’ın Batı Trakya’daki iki büyük kentinden Xanthi’nin Türkçesi İskeçe, Komotini’nin ise Gümülcine’dir. Türk kökenlilerin yoğun olarak yaşadığı bu kentler bizim kitle iletişim araçlarında genellikle Yunanca adlarıyla geçer. Çünkü kuruluşların “mutfaklarında” bu kentlerin Türkçe adlarını bilen, bilse de Yunancadaki karşılıklarıyla eşleştirebilecek kişiler yoktur, varsa da bunların sayısı pek azdır.

 

Ege Denizi’ndeki adaların adlarında da durum ne yazık ki farklı değildir. Sisam’a Kuşadası’ndan, İstanköy’e de Bodrum ya da Turgutreis’ten sefer düzenleyenler, bu seferleri “Samos” ve “Kos” adalarına yaparlar. Nasıl olduysa, benzer seferler Çeşme ve Ayvalık’tan “Hios” ve “Lesbos”a değil de Sakız ve Midilli’ye düzenlenir. Bilmem, konunun kitle iletişim araçları yönünde de farklı olmadığını belirtmeye gerek var mı.

 

Biz böyle duyarsızca davranırken, komşumuz, Türkiye’ye ait olan adaların isimlerini bile kendi dilinde söylemeye özen gösterir.

 

Yunanistan’a yollayacağınız bir gönderinin üzerine yanılıp da Türkçe “Yunanistan” yazma gafletinde (!) bulunursanız 10 gün kadar sonra gönderiniz geri gelir. Zarfın üzerine vurulan bir kaşe bu durumu size İngilizce şöyle açıklar: “Yunanistan’da böyle bir adres bulunmamaktadır.” Gönderinizi yeni bir zarfa koyup üzerine ülke olarak “Hellas” ya da “Greece” yazarsanız birdenbire o adres var oluverir.

 

Belli ki, ilgililerin bilgisizliği, bilgililerin de ilgisizliği sürdükçe bu duyarsızlık illetini yakamızdan söküp atmanın olanağı yok.

 

Yardımcı olabilir umuduyla yazıma bir çizelge ekliyorum. Kimbilir, belki ilgililerin dikkatini çeker.

 

 

Yabancı yerleşim adları

 

Özgün adı

Türkçe adı

Alexandroupolis

Dedeağaç

Athinai

Atina

Beijing

Pekin

Beograd

Belgrad

Bitola

Manastır

Brăila

İbrail

Brussel (Bruxelles)

Brüksel

Bucureşti

Bükreş

Budapest

Budapeşte

Burgas

Burgaz

California

Kaliforniya

Chişinău

Kişinev

Constanţa

Köstence

Dimeşk (Eş-şam)

Şam

Firenze

Floransa

Galaţi

Kalas

Genève

Cenevre

Gevgelija

Gevgili

Gyumri

Gümrü

Hios

Sakız

Irákleio

Kandiya

Kazanlŭk

Kızanlık

Khaskovo

Hasköy

København

Kopenhag

Komotini

Gümülcine

Kos

İstanköy

Lesbos

Midilli

Lisboa

Lizbon

London

Londra

Marseilles

Marsilya

Moskva

Moskova

München

Münih

New York

Nev York

Nikopol

Niğbolu

Pazardzhik

Pazarcık

Piraeus

Pire

Pleven

Plevne

Plovdiv

Filibe

Praha

Prag

Ruse

Rusçuk

Samos

Sisam

Samothraki

Semadirek

Sarajevo

Saraybosna

Shkodër

İşkodra

Shumen

Şumnu

Sidirókastro

Serez

Silistra

Silistire

Skopje

Üsküp

Sliven

İslimye

Stara Zagora

Eski Zağra

Tbilisi

Tiflis

Texas

Teksas

Thessaloniki

Selanik

Tiranë

Tiran

Venezia

Venedik

Warszawa

Varşova

Washington

Vaşington

Wien

Viyana

Xanthi

İskeçe

Yambol

Yanbolu

Yerevan

Erivan

Zürich

Zürih

 

 

__________________________

Yazar’ın İlgilik’te bundan önce çıkan son üç Dilin Kemiği yazısı:

 

Hangisi Doğru: “Yunan” mı “Yunanlı” mı? -26 Oca. 2013

Katmerli ya da Çifte Edilgenlik -12 Ara. 2012

Türlü Çeşitli Yanlışlar -16 Kas. 2012

 

   Not: Bu yazı, Sigorta Dünyası dergisinin Şubat 2013 sayısında (621) yayımlanmıştır.

  

© 2013 EY.ilgilik

 

Anahtar sözcükler: yabancı yerleşim adları

514 | Dil Yazıları | 150213

{lang: 'tr'}

2 Yorum

  1. İnal Karagözoğlu said,

    Şubat 15, 2013 at 08:44

    Komşu yine de insaflıymış… Adreste ‘Yunanistan’ yazan gönderiyi geri çevirirken “Yunanistan’da böyle bir adres bulunmamaktadır” sözünü ya Yunanca yazsalardı!…

  2. Fatih Uslaş said,

    Şubat 16, 2013 at 23:47

    Değerli yazar Emre Yazman’ın yazılarını ilgi ile takip ediyorum. Her yazısında dilimiz konusunda yeni bilgiler edinmek çok güzel! Teşekkürler, sevgiler, saygılar,

    Fatih Uslaş

Post a Comment

Improve the web with Nofollow Reciprocity.