Dilin Kemiği

Hangisi Doğru: “Yunan” mı “Yunanlı” mı?

Emre Yazman

 

“Yunanlı”nın yanlış olduğunu iddia edenler bunu neye dayandırıyorlardı? Dayanakları şundan ibaretti: Diyorlardı ki, Bulgarlı, Rumenli, Almanlı, Fransızlı demiyoruz. Bulgar, Rumen, Alman, Fransız diyoruz.

O zaman Yunanlı değil de Yunan demeliyiz.

 

Bu ay, bütün sözlüklerimize girmiş, yıllardan beri sorunsuzca kullanageldiğimiz ve fakat son zamanlarda kimi çevrelerce yanlış olduğu savı öne sürülerek kullanımı biraz azalmış, ancak gene de geniş kullanımı olan “Yunanlı” sözcüğü üzerinde duracağım. 

Sanırım 15 yıl kadar olmuştur… Kimi gazete yazarlarının başını çektiği ve ısrarla kullanmaktan kaçınmaya başladığı “Yunanlı” sözcüğünün yanlış olduğuna yönelik savlar, zamanla kendine özellikle kitle iletişim araçlarında yandaş kitlesi de bularak, bu sözcüğün yerine “Yunan”ın kullanılması yönünde bir eğilimin belli bir ölçüde de olsa yaygınlık kazanması sonucunu doğurdu. 

“Yunanlı”nın yanlış olduğunu öne sürenler bunu neye dayandırıyorlardı? Dayanakları şundan ibaretti: Diyorlardı ki, Bulgarlı, Rumenli, Almanlı, Fransızlı demiyoruz. Bulgar, Rumen, Alman, Fransız diyoruz. O zaman Yunanlı değil de Yunan demeliyiz. 

Oysa bu konu o kadar basit değildi. Gözlerinden kaçan, Türkçede “-li” ekiyle yapılmış benzer sözcükler bulunduğuydu. “Hintli”, “Afganlı” gibi sözcüklerimiz vardı. Yani ülke adının sonuna -li eki getirilen Belçikalı, İsviçreli ve benzerlerinin dışında da pekâlâ bu ekin kullanıldığı sözcüklerimiz vardı. 

Bu, madde bir… 

“Yunan” sözcüğünün ne anlama geldiğine bakarsak “Yunanlı”nın niçin doğru olduğuna ilişkin, en az yukarıdaki denli, giderek ondan daha da güçlü ipuçlarına ulaşırız. 

“Yunan” aslında Ege Denizinin karşı kıyısındaki ülkenin adıdır. Şemsettin Sami’nin Kamus-ı Türki’si bunu doğrular. “Yunan” aslında ülke adı olmasa nasıl “Eski Yunan” diyebiliriz ki? Dikkat buyurun, Eski Yunanistan demeyiz. “Yunan”ın aslında bir ülke adı olduğunu kanıtlayan bundan güçlü bir tanıt (beyyine) olabilir mi? Sonra ne olmuşsa olmuş, gerekmediği halde “-istan” ekini “Yunan”a ulamışızdır. 

Bu durumda mantık, ülke adına getirilen “-lı” ekiyle türetilmiş “Yunanlı”nın doğru olduğu sonucuna vardırır bizi.

Bu sözcüğü yanlış diye damgalayıp yerine ısrarla “Yunan” denmesi gerektiğini ileri sürenlerin gözlerinden kaçan bir başka olgu da budur. 

Bu da madde iki… 

*

Genelağdaki bir Türkçe tartışma öbeğinde bu konu tartışılıyordu. Dünyaca ünlü Belçikalı dilbilimci ve Türkolog Doç. Johan van de Walle de meğer öbeğe üyeymiş. Özetle şöyle bir katkı yapmıştı: 

“Yunan – Yunanlı – Yunanistan üçlüsünden yanlış olanı Yunanistan’dır.”

Hint – Hintli – Hindistan üçlüsü için de aynı şey, yani yanlış olanın Hindistan olduğu da rahatlıkla söylenebilir. Çünkü ülkenin adı aslında “Hint”tir. Hind-i Çin, yani Çin Hindi de buna güzel bir tanıt oluşturur.              

__________________________

Yazar’ın İlgilik’te bundan önce çıkan son üç Dilin Kemiği yazısı:

Katmerli ya da Çifte Edilgenlik -12 Ara. 2012

Türlü Çeşitli Yanlışlar -16 Kas. 2012

“Hoşça Kal”, “Sağ Ol” Ayrı; “Altyapı”, “Hiçbir” Bitişik… -15 Kas. 2012

 

   Not: Bu yazı, Sigorta Dünyası dergisinin Ocak 2013 sayısında (620) yayımlanmıştır.

 

  

© 2013 EY.ilgilik

 

Anahtar sözcükler: dil yanlışları, Yunan, Yunanlı, Yunanistan, Türkolog

 

509 | Dil Yazıları | 260113

{lang: 'tr'}

Post a Comment

Improve the web with Nofollow Reciprocity.