‘Film Gibi…’

Yasaklar Nereye Kadar?


Üstbaşlıktaki tanımlama, bir filmin başına gelenler için pek uygun düşüyor. Öykümüz, hukuk tanımaz baskıcı bir yönetimin bir filme bile neler yapabileceğine ilişkin.

Öykünün Özeti (Sinopsis)

Ünlü bir film yönetmeni olan Erden (Erden Kıral), aynı zamanda yapımcılarından biri olduğu filminin ülkenin yönetimini askeri darbeyle ele geçirenlerce yasaklanması üzerine büyük bir acı içindedir. Öte yandan, filmin negatifleri bilinmeyen kişiler tarafından bulunduğu depodan kaçırılır. Erden, yıllarca izini sürdüğü filmini sonunda yurt dışında bulur. Bu arada, baskıcılar da yönetimden ayrılmıştır. ‘Bereketli Topraklar Üzerinde’ adlı film, onarılıp yenilenen kopyasıyla önce bir film şenliğinde gösterilir, ardından da ülkenin iki büyük kentinde gösterime girer…

*
Bereketli Topraklar Üzerinde

Şimdi de, ‘Film Gibi…’nin esin kaynağı olan gerçek olayları özetleyeyim:

Kayıpken yıllar sonra bulunan Bereketli Topraklar Üzerinde filminin serüvenine ilişkin basın-yayında çıkan haberlerden* öğreniyorum, uzun aramalar sonunda filmin negatifini para ödeyerek elde etmiş olduğunu açıklayan filmin sahibi ve yönetmeni Erden Kıral, bu filmin sevgiyle yapılmış bir film olduğunu söylemiş. Kıral, filminin, anlattıkları bakımından olduğu kadar ona emeği geçenlerin çekim sırasında yaşadıkları bakımından da önemli olduğunu vurgulamış.

Haberlerde, Erden Kıral’ın, yirmi sekiz yıldır kayıp olan filmini İsviçre’de bir stüdyoda bulduğu; filmin negatifini kaçırıp saklanmasını sağlayanların ise, filmin ortaklarından birkaçı olduğunun sanıldığı belirtilmekte. Filmin sahiplerinden birkaçı bu filmde rol de almışmış…

Orhan Kemal‘in aynı addaki romanından uyarlanan Bereketli Topraklar Üzerinde, eleştirmenlerce sanatsal niteliği yüksek bir yapıt olarak değerlendiriliyor. Üstelik, daha yapım sürecinde başlayıp günümüze uzanan ödüller, yasaklamalar, kaçırılma, saklanma, aranma, bulunma, yeniden elden geçirilmeyle belirlenen her filme nasip olamayacak bir serüveni olan bir film. Dolayısıyla, kimi izleyicisine 12 Eylül sürecini bir kez daha anımsatacak, o günleri bilmeyenlere de bir şeyler söyleyecek bir film…

Yıllar sonra gün yüzüne çıkan film, onarılıp yenilenen kopyasıyla önce 27. İstanbul Film Festivali kapsamında gösterildi, ardından da 2 Mayıs 2008′den başlayarak İstanbul ve Ankara’da toplam üç sinemada gösterime girdi.

Sinema tarihimizin bu önemli yapıtını izleyecek olanlar her açıdan kazançlı çıkacak.

Erden Kıral ile Tuncel Kurtiz, yapımcılığını paylaştıkları filmin senaryosunu Mahmut Tali Öngören’le birlike yazmışlar; siyasal bir dram olan Bereketli Topraklar Üzerinde’nin oyuncuları, Tuncel Kurtiz, Erkan Yücel, Nur Sürer, Osman Alyanak, Yaman Okay, Özcan Özgür, Bülent Kayabaş, Nuri Sezer, Selçuk Uluergüven, Menderes Samancılar, Erol Demiröz ile Funda Gürçen. Filmin görüntü yönetmeni Salih Dikişçi; ışıkta Metin Erdoğdu, müzikte de Yavuz Top ile Sarper Özsan’ın adı var.

*
Çekimi türlü parasal sıkıntılar yüzünden 1978-1979 yıllarına yayılan Bereketli Topraklar Üzerinde, 1980 Yılı Altın Portakal Film Festivali’nde yarışacaktı. Ancak, 12 Eylülcüler‘in koyduğu yasakla bu şenlik yapılamadı. Film ertesi yıl düzenlenen aynı şenlikte En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Erkek Oyuncu (Yaman Okay) ödüllerini kazandı. Ancak, bu kez de yasakçı yönetim filmin zararlı olduğuna karar verdi ve filmin ödülü geri alındı… Bunun üzerine Erden Kıral, bu karara tepki göstererek aldığı En İyi Yönetmen ödülünü geri verdi.

Askeri yönetimin filme karşı takındığı tutum sürüyordu: filmin gösterilmesi, daha önce izin verilmiş olmasına karşın yasaklandı. Bununla da yetinmeyen yasakçı anlayış, Erden Kıral’ın, Fransa’da 1981′de düzenlenen bir yarışmada En İyi Film seçilen filminin bu ödülünü almak için yurt dışına çıkmasına izin vermeyecekti. Kıral bu ödülünü ancak yıllar sonra aldı.

Peki, 12 Eylül dönemi, Bereketli Topraklar Üzerinde’nin başına getirdikleri dışında ardında neler bıraktı?

650 bin kişinin gözaltına alınması, 1 milyon 683 bin kişinin fişlenmesi, 71 bininin Türk Ceza Kanunu’nun 141, 142 ve 163′üncü maddelerinden ve 7 bininin idam istemiyle olmak üzere 230 bin kişinin 210 bin davada yargılanması, 517 kişiye idam cezası verilerek bu insanların 50′si hakkındaki hükmün yerine getirilmesi… Bitmedi: 43′ü için “intihar etti” açıklaması yapılan 299 kişi cezaevlerinde yaşamını yitirdi, 23 bin 677 derneğin kapısına kilit vuruldu, 400 gazeteci için toplam 4 bin yıl hapis cezası istendi, 30 bin kişi siyasi mülteci olarak yurt dışına gitti, 40 ton gazete ve dergi yakıldı, 937 film Bereketli Topraklar Üzerinde’yle aynı kaderi paylaştı. Ve, dönemin ardından, 171 kişinin işkenceden öldüğü belgelendi.

*
İnsanlık tarihi, baskıcı yönetimlerin sürgit ayakta kalabildiğini söylemiyor.

* * *
Kara Bulutlar Altında (Film Gibi 2)

Öykünün Özeti (Sinopsis)

“‘Film Gibi…’ (Yasaklar Nereye Kadar?)” filminin başarısı üzerine bir devam filmi çekmek isteyen Erden, düşüncesini gerçekleştirmenin öyle kolay olmadığını görür. Bu kez, ülkenin üzerinde olmadık kara bulutlar dolaşmakta, adı konmamış çok yönlü bir savaşın içinden geçilmektedir. Erden, çok geçmeden kendisini bir avuç yürekli arkadaşı ve sevgilisiyle birlikte yeni yasakçılara karşı yürütülen eylemler içinde bulur.

İnal Karagözoğlu
Yarımca, 12 Mayıs 2008

_________________

* Geniş bilgi için bkz. Radikal gzt., Sinema.com (1), Sinema.com (2), Sinematurk.com, Beyazperde, İKSV.

© 2008 İK

 

{lang: 'tr'}

Post a Comment

Improve the web with Nofollow Reciprocity.